بانک مرکزی در واکنش به پرسش‌های سه‌گانه کوچک‌زاده درباره خرید ارز، تأثیر سیاست‌های ارزی بر قیمت دلار و نحوه عرضه ارز به مردم، توضیحاتی درباره سازوکار پایه پولی، بازار ارز و تفاوت اسکناس و حواله ارزی ارائه کرد.
بانک مرکزی در پاسخ به مطلب خبرگزاری فارس با عنوان «۳ سوال کوچک‌زاده از همتی درباره دلار کارت ملی»، تأکید کرد که تحلیل سیاست‌های ارزی بدون تفکیک مفاهیمی مانند پایه پولی و نقدینگی، اسکناس و حواله و بازار رسمی و غیررسمی می‌تواند به برداشت‌های نادرست منجر شود.
این نهاد همچنین اعلام کرد که فرض تأمین خرید ارز از محل چاپ پول، بدون بررسی ترکیب ترازنامه بانک مرکزی و ابزارهای جبرانی، فرضی اثبات‌نشده است و نمی‌تواند مبنای ارزیابی سیاست پولی قرار گیرد.
پاسخ بانک مرکزی به پرسش نخست درباره خرید ارز
نخستین پرسش مطرح‌شده از رئیس کل بانک مرکزی این بود که از ابتدای سال ۱۴۰۵ چه میزان ارز از محل چاپ پول خریداری شده است.
بانک مرکزی در پاسخ اعلام کرد که خرید ارز لزوماً به معنای «چاپ پول» نیست. به گفته این نهاد، افزایش خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی در صورت نبود ابزارهای جبرانی می‌تواند موجب افزایش پایه پولی شود، اما این اثر با استفاده از ابزارهایی مانند سپرده‌گیری ویژه، فروش اوراق و مدیریت نقدینگی قابل کنترل است.
بانک مرکزی همچنین تأکید کرد که در دوره جدید از خلق پول برای تأمین مالی بی‌ضابطه پرهیز کرده و با کنترل مقداری ترازنامه بانک‌ها، محدود کردن مسیر خلق پول و توسعه ابزارهای تأمین مالی غیرتورمی، تأمین مالی بخش تولید را دنبال کرده است.
این نهاد همچنین اعلام کرد که با همکاری دولت تلاش شده است کسری بودجه، حتی در شرایط جنگ اقتصادی، از مسیرهایی غیر از منابع بانک مرکزی تأمین شود.
بر اساس این پاسخ، خرید ارز مازاد در ماه‌های گذشته با هدف تقویت منابع ارزی و افزایش توان بازارسازی انجام شده و عرضه این ارز نیز متناسب با شرایط بازار و ملاحظات سیاست‌گذاری صورت می‌گیرد.
تأثیر سیاست ارزی بر قیمت دلار
دومین پرسش درباره تأثیر سیاست‌های بانک مرکزی بر افزایش قیمت ارز بود.
بانک مرکزی در پاسخ اعلام کرد که نرخ ارز در اقتصاد ایران تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی قرار دارد؛ از جمله انتظارات تورمی، تحولات ژئوپلیتیک، تحریم‌ها، ناترازی‌های کلان اقتصادی و محدودیت‌های تجاری.
این نهاد تأکید کرد که نسبت دادن نوسانات نرخ ارز به یک اقدام مشخص بانک مرکزی، بدون در نظر گرفتن سایر عوامل، نمی‌تواند تصویر کاملی از تحولات بازار ارائه دهد.
بانک مرکزی همچنین معتقد است در شرایطی که انتظارات تورمی و تقاضای احتیاطی در بازار فعال است، پاسخ‌گویی به تقاضا از مسیرهای رسمی و قابل شناسایی می‌تواند به کاهش انگیزه سفته‌بازی و افزایش عمق بازار کمک کند.
در این پاسخ آمده است که انتقال تقاضا به کانال‌های غیررسمی می‌تواند به افزایش شکاف میان نرخ رسمی و غیررسمی، خروج سرمایه و تشدید بی‌ثباتی اقتصادی منجر شود.
چرا بخشی از ارز به مردم عرضه می‌شود؟
سومین پرسش به این موضوع اختصاص داشت که چرا ارزهای خریداری‌شده به جای تخصیص به واردات مواد اولیه، تولید و دارو، برای فروش به مردم عرضه می‌شود.
بانک مرکزی در پاسخ تأکید کرد که تأمین ارز کالاهای اساسی، مواد اولیه تولید و دارو همچنان در اولویت قرار دارد و این روند با همکاری وزارت صمت، وزارت جهاد کشاورزی و وزارت بهداشت دنبال می‌شود.
این نهاد تفاوت میان «اسکناس ارز» و «حواله ارزی» را یکی از نکات کلیدی این بحث دانست. بر اساس توضیحات بانک مرکزی، تأمین ارز برای مواد اولیه، تولید و دارو عمدتاً از طریق حواله‌های ارزی و بازار ارز تجاری و با استفاده از ارز حاصل از صادرات و رفع تعهد ارزی صادرکنندگان انجام می‌شود.
در مقابل، عرضه اسکناس در بازار خرد با هدف مدیریت تقاضای این بخش و کاهش شکاف نرخ‌ها انجام می‌شود و جایگزین تخصیص حواله ارزی برای واردات مواد اولیه و دارو نیست.
بانک مرکزی بر همین اساس اعلام کرد که تأمین نیازهای واقعی بخش تولید و سلامت و مدیریت عرضه اسکناس در بازار خرد، دو هدف متضاد نیستند و می‌توانند همزمان دنبال شوند.
این نهاد در پایان تأکید کرد که بررسی سیاست‌های ارزی باید با توجه به تفاوت میان پایه پولی و نقدینگی، اسکناس و حواله و همچنین بازار رسمی و غیررسمی انجام شود و ارزیابی دقیق سیاست‌ها نیازمند اتکا به داده‌های ترازنامه‌ای و اطلاعات بازار ارز است.
