ادعای نیویورکتایمز درباره حملات ایران به کشتیها؛ روایت تازه فرناز فصیحی زیر ذرهبین
گزارش اخیر نیویورکتایمز به قلم فرناز فصیحی درباره حملات ایران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، با واکنش رسانههای داخلی مواجه شده است؛ گزارشی که در آن به نقل از چند مقام ایرانی و اعضای سپاه، ادعاهایی درباره اختلاف میان مسئولان و تصمیمگیری مستقل برخی نیروها مطرح شده است.
گروه تحلیل بینالملل؛ نیویورکتایمز در گزارشی به قلم فرناز فصیحی، روزنامهنگار ایرانیتبار، درباره حملات ایران به کشتیهای متخلف در تنگه هرمز پس از دوره آتشبس، به نقل از پنج مقام ایرانی و دو عضو سپاه پاسداران مدعی شده است که مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، پس از اطلاع از این حملات با احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه، تماس گرفته و این اقدامات را «بیملاحظه» خوانده است.
بر اساس این روایت، وحیدی نیز گفته است که از حملات اطلاع نداشته و اجازه انجام آنها را صادر نکرده است. در ادامه گزارش ادعا شده که شورای عالی امنیت ملی نیز از این عملیات بیاطلاع بوده است.
فصیحی در بخش دیگری از این گزارش مدعی شده است که یک «جناح تندرو حاشیهای» بهصورت مستقل تصمیم به انجام این اقدامات گرفته است. او همچنین به نقل از سه مقام ایرانی، این حملات را به حسین طائب، روحانی بانفوذ، نسبت داده است.
انتقاد از روایت مطرحشده درباره حملات تنگه هرمز
در گزارش مورد استناد، ادعاهای مطرحشده درباره حملات به کشتیهای تجاری بدون اشاره به آنچه منتقدان، نقض توافق از سوی آمریکا از جمله ادامه حملات، آزاد نشدن داراییها و تحولات مربوط به مسیر تنگه هرمز میدانند، مطرح شده است.
منتقدان این روایت معتقدند انتشار چنین گزارشهایی میتواند با اهدافی از جمله مقصر جلوه دادن ایران در شکست مذاکرات، برجسته کردن اختلافات داخلی میان مسئولان، ایجاد تنش اجتماعی و هدف قرار دادن چهرههایی مانند حسین طائب همراه باشد.
همچنین در این تحلیل، احتمال تلاش برای دستیابی به اطلاعات درباره ساختار تصمیمگیری و موقعیت رهبران ارشد ایران از دیگر اهداف احتمالی چنین گزارشهایی عنوان شده است.
ادعاهای پیشین فصیحی و واکنشها
در متن منتشرشده، برای بررسی اعتبار گزارش اخیر به چند مورد از ادعاهای پیشین فرناز فصیحی در نیویورکتایمز اشاره شده است.
در جریان ناآرامیهای سال ۱۴۰۱، او به نقل از منابعی مدعی شده بود که رهبر جمهوری اسلامی به دلیل بیماری شدید در بستر است و توانایی نشستن ندارد. روز بعد از انتشار این گزارش، رهبر جمهوری اسلامی در دیدار با هیئتهای دانشجویی حاضر شد و سخنرانی کرد.
در میانه جنگ ۱۲ روزه نیز فصیحی به نقل از منابع آگاه مدعی شده بود که رهبر جمهوری اسلامی سه جانشین احتمالی برای خود تعیین کرده است؛ ادعایی که در ادامه مورد تأیید قرار نگرفت.
او همچنین در گزارشی مدعی دیدار محرمانه نماینده دائم ایران در سازمان ملل با ایلان ماسک در نیویورک برای کاهش تنشها شده بود. این ادعا از سوی وزارت امور خارجه ایران تکذیب شد و در متن گزارش حاضر نیز به بررسی سوابق پروازی ماسک برای رد این ادعا اشاره شده است.
گزارشهایی درباره مذاکرات ایران و آمریکا و حادثه بندر شهید رجایی
فصیحی در آغاز مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا نیز مدعی شده بود مقامهای جمهوری اسلامی در جلسهای محرمانه، با استناد به خطر جنگ و تشدید بحران اقتصادی، رهبر ایران را برای تغییر موضع درباره مذاکره تحت فشار قرار دادهاند.
در بخش دیگری از سوابق مورد اشاره، به گزارش فصیحی درباره ترور اسماعیل هنیه در تهران پرداخته شده است. او در آن گزارش به نقل از هفت منبع آگاه مدعی شده بود که عملیات ترور با بمبی انجام شده که ماهها پیش در محل اقامت هنیه کار گذاشته شده بود.
نیویورکتایمز همچنین در گزارشی درباره انفجار بندر شهید رجایی، به نقل از منبعی که او را نزدیک به سپاه معرفی کرده بود، احتمال ارتباط انفجار با سوخت جامد موشک یا سدیم پرکلرات را مطرح کرده بود. وزارت دفاع جمهوری اسلامی ایران در واکنش، وجود هرگونه محموله نظامی در بندر که منجر به انفجار شده باشد را تکذیب و برخی اخبار منتشرشده در این زمینه را «عملیات روانی دشمنان» و حاصل فعالیت «رسانههای بیگانه» توصیف کرد.
ادعا درباره وضعیت اجتماعی ایران در سال ۱۴۰۱
در بخش دیگری از این گزارش به پوشش فصیحی از اعتراضات سال ۱۴۰۱ اشاره شده است. بر اساس متن منتشرشده، او تصویری از تعطیلی گسترده کسبوکارها و تبدیل شدن ایران به «شهر ارواح» ارائه کرده بود.
منتقدان این روایت معتقدند مشاهدات میدانی از شهرهای مختلف ایران با چنین تصویری مطابقت نداشته است. همچنین در نمونهای دیگر، انتشار تصاویری از ورزش زنان در یک پارک مخصوص بانوان بهعنوان رقص زنان در فضای عمومی مورد انتقاد قرار گرفته است.
الگوی «منابع آگاه» در گزارشها
یکی از محورهای اصلی انتقاد مطرحشده علیه گزارشهای فصیحی، استفاده مکرر از منابع ناشناس است. در این روایت، به نقل از چند مقام امنیتی یا منابع نزدیک به نهادهای مختلف، ادعاهایی مطرح میشود که امکان بررسی مستقل آنها برای مخاطب وجود ندارد.
منتقدان این روش معتقدند ناشناس بودن منابع، امکان راستیآزمایی ادعاها را محدود میکند و ممکن است اثر روانی خبر پیش از روشن شدن صحت یا نادرستی آن بر افکار عمومی ایجاد شده باشد.
در عین حال، درباره ادعاهای اخیر نیز باید میان ادعاهای مطرحشده در گزارش نیویورکتایمز و اطلاعاتی که بهطور مستقل تأیید شدهاند، تفاوت قائل شد.
اختلاف درباره نحوه تصمیمگیری نظامی
در بخش پایانی این تحلیل، درباره ادعای انجام عملیات نظامی بدون اطلاع سطوح فرماندهی نیز تردیدهایی مطرح شده است. منتقدان میگویند عملیات نظامی در سطح نیروهای عملیاتی نیازمند سازوکارهای فرماندهی و مجوزهای مربوطه است و نسبت دادن چنین اقدامی به یک تصمیم مستقل، نیازمند شواهد قابل بررسی است.
همچنین در متن منتشرشده درباره جایگاه حسین طائب و میزان ارتباط آن با نیروهای دریایی عملیاتی نیز تردیدهایی مطرح شده است.
با این حال، جزئیات مربوط به ساختار تصمیمگیری و مسئولیت دقیق حملات مورد اشاره، در گزارش حاضر از سوی منابع مستقل تأیید نشده است و ادعاهای مطرحشده در گزارش نیویورکتایمز همچنان باید در چارچوب ادعاهای منتسب به منابع ناشناس بررسی شود.
