تکمیل خط ریلی شلمچه-بصره میتواند با تقویت ارتباط زمینی ایران و عراق، تجارت دو کشور را تسهیل کرده و زمینه افزایش ترانزیت کالا و قرار گرفتن عراق در مسیر کریدور شرقی-غربی را فراهم کند.
با افزایش محدودیتها در مسیرهای دریایی ایران، تقویت مسیرهای زمینی با کشورهای همسایه اهمیت بیشتری پیدا کرده است. در این میان، خط ریلی شلمچه-بصره یکی از مهمترین پروژههای مشترک ایران و عراق محسوب میشود که تکمیل آن میتواند بخشی از ظرفیتهای تجاری و ترانزیتی دو کشور را فعال کند.
محدودیتهای ایجادشده در مسیر دریایی ایران در خلیج فارس از ۲۴ فروردین ۱۴۰۵، روند فروش نفت و واردات برخی کالاهای مورد نیاز کشور را با چالشهایی مواجه کرده است. این شرایط در کنار تهدیدها، ضرورت توسعه زیرساختهای حملونقل زمینی ایران با کشورهای همسایه را بیش از گذشته نمایان کرده است.
ایران با مساحتی حدود ۱.۶۴ میلیون کیلومتر مربع، با هفت کشور ترکیه، ارمنستان، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان، افغانستان، پاکستان و عراق مرز زمینی دارد. در میان این کشورها، عراق یکی از مهمترین شرکای تجاری ایران به شمار میرود؛ دو کشور ۱۶۰۸ کیلومتر مرز مشترک دارند و بازار عراق نیز بیش از ۴۰ میلیون نفر جمعیت دارد.
عراق با بیش از ۱۲ میلیارد دلار تجارت، پس از چین دومین شریک تجاری ایران معرفی شده است. با توجه به ظرفیت بازار عراق، تجارت دوجانبه میان دو کشور میتواند تا سطح ۲۰ میلیارد دلار در سال افزایش پیدا کند، اما توسعه این مبادلات به تکمیل زیرساختهای ارتباطی و حملونقل میان دو کشور نیاز دارد.
خط ریلی شلمچه-بصره؛ پروژهای با ۳۳ کیلومتر ریل
خط ریلی شلمچه-بصره از جمله مهمترین پروژههای مشترک ایران و عراق است که از نظر مسافت و هزینه در مقایسه با برخی پروژههای دیگر، کوتاهتر و مقرونبهصرفهتر ارزیابی میشود.
برای تکمیل این پروژه، ۳۳ کیلومتر ریلگذاری، ۱۶ کیلومتر مینروبی و احداث یک پل بازشو به طول ۸۰۰ متر بر روی اروندرود مورد نیاز است. بر اساس تقسیم وظایف تعیینشده، ریلگذاری بر عهده طرف عراقی و عملیات مینروبی و احداث پل بر عهده طرف ایرانی قرار دارد.
عملیات مینروبی در بخش مربوط به ایران انجام شده و احداث پل نیز به گفته مطرحشده در این گزارش، ۶۰ درصد پیشرفت داشته است.
شلمچه-بصره و افزایش ظرفیت ترانزیتی ایران
با اتصال خط ریلی شلمچه-بصره، علاوه بر تسهیل تجارت میان ایران و عراق، امکان قرار گرفتن عراق در مسیر کریدور شرقی-غربی نیز فراهم میشود. از این طریق، عراق میتواند بخشی از نیازهای خود را از مسیر چین، آسیای میانه و پاکستان تأمین کند.
این مسیر همچنین میتواند ظرفیتهایی را برای صادرات بخشی از نفت عراق به مشتریان اصلی این کشور، از جمله چین و هند، ایجاد کند.
برای ایران نیز توسعه این مسیر ریلی میتواند منافع اقتصادی و ترانزیتی به همراه داشته باشد. افزایش درآمدهای ترانزیتی و ایجاد ظرفیت بیشتر برای تأمین بخشی از ارز مورد نیاز جهت واردات کالاهای ضروری، از جمله این منافع است.
بر این اساس، تسریع در تکمیل خط ریلی شلمچه-بصره اهمیت ویژهای دارد و ضروری است مسئولان ایرانی در مذاکرات با طرف عراقی بر اهمیت این پروژه تأکید کنند. همچنین وزارت راه و شهرسازی بهعنوان متولی بخش ایرانی پروژه، میتواند با تکمیل هرچه سریعتر تعهدات خود در زمینه احداث پل بازشو، روند اجرای این طرح را تسریع کند.
