گزارش ویژه: زبان بهمثابه ریسمان حیات؛ چگونه ایرانیان لندن فارسی را میان نسلها زنده نگه میدارند
— در کلاسهای درسی که بالای کافهها برگزار میشوند، در پیامهای صوتی شبانه در واتساپ و در برنامههای ماهوارهای که از غرب لندن تا تهران در اتاقهای نشیمن پخش میشوند، داستانی آرام اما مهم در جامعه ایرانیان بریتانیا در حال شکلگیری است: حفظ آگاهانه زبان فارسی بهعنوان پلی میان نسلها و جغرافیاهای مختلف.
لندن میزبان یکی از بزرگترین جوامع ایرانی خارج از ایران است و دهها هزار ایرانی متولد ایران، شبکهای گسترده و درهمتنیده را در سراسر پایتخت بریتانیا تشکیل دادهاند.
اما برخلاف بسیاری از جوامع مهاجر که زبان مادری بهتدریج کمرنگ میشود، به نظر میرسد فارسی همچنان جایگاه خود را حفظ کرده است؛ نه بهصورت اتفاقی، بلکه در نتیجه تلاشی آگاهانه و هدفمند.
والدین بیش از گذشته ترجیح میدهند در خانه به فارسی صحبت کنند، حتی زمانی که فرزندانشان آموزش خود را کاملاً به زبان انگلیسی دریافت میکنند. در سالهای اخیر شمار کلاسهای غیررسمی آخر هفته افزایش یافته و رسانههای فارسیزبان مستقر در لندن نیز همچنان نقش مهمی در حفظ پیوستگی زبانی ایفا میکنند.
مریم حسینی، خانهدار ساکن مرکز لندن، میگوید: « همیشه از بچههایم میخواهم در خانه با پدربزرگ و مادربزرگشان فارسی صحبت کنند. »
انگلیسی یک زبان جهانی است و هر زمان میتوان آن را یاد گرفت، اما فارسی هویت ماست و باید مطمئن شویم فرزندانمان آن را از همان سالهای اول زندگی یاد میگیرند.
شبکههایی مانند ایران اینترنشنال و نشریاتی همچون کیهان لندن، هر روز فرصت مواجهه با زبان فارسی را فراهم میکنند و کمک میکنند حتی نسل دوم ایرانیان نیز با واژگان، لحن و ریتم زبان نیاکان خود ارتباط داشته باشند.
اما این تلاش صرفاً به حفظ یک ابزار ارتباطی محدود نمیشود؛ بلکه به مسئله دسترسی نیز مربوط است. بسیاری از ایرانیان ساکن لندن برای پیگیری تحولات داخل ایران، بهویژه در دورههای حساس سیاسی و اجتماعی، به زبان فارسی متکی هستند؛ زیرا زبان در چنین شرایطی به مهمترین مسیر دسترسی مستقیم به اطلاعات تبدیل میشود.
امیرحسین، کارمند یک شرکت فناوری در لندن، میگوید: « من مرتب اخبار فارسی را میخوانم، چون باید حقیقت را به زبان خودمان بدانیم. زبانهای دیگر گاهی آن را دگرگون میکنند. »
گزارشهای منتشرشده در اواسط ماه ژوئیه نیز نشان دادند که روزنامهنگاران و فعالان رسانهای ایرانی در لندن همچنان به فعالیت در رسانههای فارسیزبان ادامه میدهند؛ موضوعی که نقش محوری زبان را در زندگی جامعه مهاجر ایرانی برجسته میکند.
برای نسل جوانتر ایرانیان، رابطه با زبان فارسی در حال تغییر و تکامل است. هرچند میزان تسلط افراد متفاوت است، اما بسیاری از آنها به آنچه متخصصان آموزش «سواد دوگانه» مینامند دست یافتهاند؛ توانایی حرکت روان میان فارسی و انگلیسی در موقعیتهای مختلف، از شبکههای اجتماعی گرفته تا گفتوگوهای خانوادگی.
فعالان اجتماعی و فرهنگی میگویند این دوزبانگی بیش از گذشته بهعنوان یک مزیت دیده میشود، نه یک بار اضافی. این توانایی به نسلهای جوان اجازه میدهد بدون انتخاب میان هویت ایرانی و زندگی بریتانیایی، با هر دو جهان ارتباط برقرار کنند.
همچنین آگاهی فزایندهای وجود دارد که زبان چیزی فراتر از واژهها را منتقل میکند. زبان حامل شوخطبعی، خاطرات و ظرافتهای عاطفی است؛ عناصری که اغلب در ترجمه از بین میروند. برای خانوادههایی که از بستگان خود در ایران جدا افتادهاند، حفظ زبان فارسی در بسیاری از موارد تنها راه تداوم روابط عمیق و معنادار است.
در شهری که با جابهجایی مداوم جمعیتها و آمیختگی فرهنگها تعریف میشود، جامعه ایرانی لندن نشان داده است که ادغام در جامعه جدید الزاماً به معنای از دست دادن زبان مادری نیست.
در عوض، فارسی در حال بازتعریف شدن است؛ نه بهعنوان یادگاری از گذشته، بلکه بهعنوان رشتهای زنده و انعطافپذیر که هویت را در آن سوی مرزها به یکدیگر پیوند میدهد.
برای بسیاری، این تلاش ساده اما آگاهانه است: فارسی را صحبت کن، آن را آموزش بده و به نسل بعد منتقل کن.
