دو هفته پس از آغاز درگیری ایران، اقتصاد جهانی هماکنون در حال تغییر شکل حول آن است.
آنچه در آغاز یک تشدید ژئوپلیتیک منطقهای به نظر میرسید، اکنون به مسئلهای گستردهتر برای کسبوکارها بدل شده که همزمان بازارهای انرژی، مسیرهای کشتیرانی، انتظارات تورمی، هزینههای هوانوردی و اعتماد سرمایهگذاران را درگیر میکند.
بزرگترین شوک فوری همچنان انرژی است.
در ۱۱ مارس، آژانس بینالمللی انرژی بزرگترین آزادسازی اضطراری ذخایر نفتی تاریخ خود را اعلام کرد و کشورهای عضو توافق کردند در پی اختلالهای شدید مرتبط با درگیری خاورمیانه، ۴۰۰ میلیون بشکه نفت به بازارهای جهانی تزریق کنند.
مقیاس این مداخله بهتنهایی نشان میداد که دولتها اوضاع را تا چه اندازه جدی میبینند. رکورد قبلیِ آزادسازی هماهنگ، پس از حملهٔ روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ ثبت شده بود.
اما بهرغم این مداخله، بازارها همچنان مضطرباند. رویترز گزارش داد که قیمت نفت در سراسر هفتهٔ دوم مارس همچنان صعودی بود، چرا که نگرانیها دربارهٔ اختلال کشتیرانی در نزدیکی تنگهٔ هرمز و ریسکهای گستردهتر برای زیرساختهای تولیدی خلیج فارس شدت گرفت.
تنگهٔ هرمز تقریباً یکپنجم تجارت جهانی نفت را از خود عبور میدهد و همین امر حتی بیثباتی محدود در آن را از نظر اقتصادی بااهمیت میسازد. هزینههای بیمهٔ کشتیرانی تجاری هماکنون رو به افزایش گذاشته و بازارهای حمل بار در حال بیثباتتر شدناند.
برای کسبوکارها، مسئله دیگر فقط خودِ نفت نیست. مسئله عدم قطعیت است.
شرکتهای هواپیمایی با افزایش هزینهٔ سوخت روبهرویند. شرکتهای لجستیک در حال بازمحاسبهٔ میزان وابستگی خود به کشتیرانیاند. تولیدکنندگانِ وابسته به مواد وارداتی، خود را برای حملونقل گرانتر و تأخیرهای احتمالی آماده میکنند. بازارهای مالی کمکم این احتمال را در قیمتها لحاظ میکنند که تورم ممکن است بیش از آنچه پیشتر انتظار میرفت، بالا بماند.
بریتانیا از موضعی شکننده وارد این شوک میشود.
آمار رسمی منتشرشده توسط ادارهٔ ملی آمار در ۱۳ مارس نشان داد اقتصاد بریتانیا در ژانویه از حرکت بازمانده بود؛ آن هم پیش از آنکه اثر کامل شوک انرژیِ مرتبط با ایران حتی به بازارهای جهانی سرایت کرده باشد.
رویترز اشاره کرد که اقتصاددانان بهطور فزایندهای بیم دارند این درگیری، رشدِ هماکنون کُند بریتانیا را باز هم ضعیفتر کند.
این نگرانی قابل درک است. بریتانیا از مسیر حملونقل، تولید، خردهفروشی و مصرف خانوارها همچنان بهشدت در معرض نوسان قیمت انرژی قرار دارد. هزینههای بالاتر سوخت و حمل بار سرانجام به قیمت مواد غذایی، بلیت هواپیما، کالاهای مصرفی و هزینههای عملیاتی گستردهتر کسبوکارها راه مییابد.
در همین حال، بازارهای مالی بهطور فزایندهای تدافعی میشوند.
سرمایهگذاران به سوی داراییهای امن سنتی از جمله طلا و اوراق قرضهٔ دولتی حرکت کردهاند و انتظارات دربارهٔ کاهشهای آتی نرخ بهره نامطمئنتر شده است. تحلیلگران اکنون هشدار میدهند که اگر قیمت انرژی تا بهار بالا بماند، بانکهای مرکزی ممکن است در برقراری توازن میان کند شدن رشد و بازگشت فشار تورمی با دشواری روبهرو شوند.
این درگیری همچنین تغییرات ساختاری گستردهتری را که هماکنون درون کسبوکار جهانی در جریان است، شتاب میبخشد.
شرکتها بار دیگر تابآوری زنجیرهٔ تأمین، وابستگیهای منطقهای و میزان قرار گرفتن در معرض ریسک ژئوپلیتیک را بازارزیابی میکنند. کسبوکارهایی که سالهای اخیر را صرف سازگاری با اختلالهای همهگیری و جنگ اوکراین کردند، اکنون پیش از بهبود کامل از شوکهای قبلی، با یک شوک بینالمللی بزرگ دیگر روبهرو شدهاند.
برای شهرهای دارای پیوندهای بینالمللی مانند لندن، ریسکها از انرژی بهتنهایی فراتر میرود. اقتصاد لندن بهشدت به هوانوردی، امور مالی، بیمه، معاملات کالا و جریانهای سرمایهٔ بینالمللی وابسته است؛ بخشهایی که نسبت به بیثباتی ژئوپلیتیک بهشدت حساساند.
اثر این بحران بر کسبوکار، به همان اندازه که عملیاتی است، روزبهروز روانیتر نیز میشود.
شرکتها میتوانند شرایط دشوار را تاب بیاورند، به شرط آنکه ریسکها قابل اندازهگیری بمانند. آنچه بازارها با آن دستوپنجه نرم میکنند، غیرقابل پیشبینی بودنِ طولانیمدت است: مسیرهای کشتیرانی ناپایدار، هزینههای سوخت نوسانی، مسیرهای تورمی نامطمئن و شرایط ژئوپلیتیکی که بهسرعت تغییر میکند.
درگیری ایران هنوز یک بحران اقتصادی جهانی تمامعیار به راه نینداخته است. اما هماکنون محیط فعالیت کسبوکارها را در سراسر جهان دگرگون کرده است.
