در یک بعدازظهر گرم تابستانی در شمال لندن، خیابان بالاردز لین مانند همیشه پرجنبوجوش است. بیرون نانواییها و رستورانهای کوچک، مشتریان بهراحتی میان انگلیسی و فارسی جابهجا میشوند؛ خرید روزانه انجام میدهند، ناهار سفارش میدهند یا برای نوشیدن چای توقف میکنند. برای بسیاری از ساکنان، این خیابان دیگر صرفاً یک محله نیست، بلکه بخشی از شبکه روبهرشدی از کسبوکارهای ایرانی است که طی سالهای اخیر در لندن شکل گرفتهاند.
رضا فرهادی، صاحب یک رستوران ایرانی در فینچلی، میگوید: «این اتفاق یکشبه نیفتاد. اوایل بیشتر مشتریهای ما ایرانی بودند. اما حالا همه میآیند؛ از مردم محلی گرفته تا گردشگران و دانشجویان. آنجاست که متوجه میشوی کسبوکارت واقعاً در حال رشد است. »
در نقاط مختلف لندن، داستانهای مشابهی در حال تکرار شدن است. کسبوکارهای متعلق به ایرانیان بدون هیاهوی رسانهای یا سرمایهگذاریهای عظیم، بهآرامی و با تکیه بر تقاضای پایدار و ارتباطات اجتماعی قوی در حال گسترش هستند.
بر اساس آخرین دادههای سرشماری بریتانیا، بیش از ۱۱۴ هزار فرد متولد ایران در این کشور زندگی میکنند که بخش بزرگی از آنان در لندن ساکن هستند. طی چند دهه گذشته، جوامع ایرانی در مناطقی مانند فینچلی، کنزینگتون و دیگر نقاط پایتخت شبکههای اقتصادی و اجتماعی خود را شکل دادهاند؛ شبکههایی که از رستورانها و فروشگاههای مواد غذایی تا خدمات مشاورهای، پزشکی و صنایع خلاق را در بر میگیرد.
اما آنچه بیش از رشد این کسبوکارها جلب توجه میکند، شیوه فعالیت آنهاست.
نیما خسروی که در زمینه واردات محصولات غذایی تخصصی فعالیت میکند، میگوید: «ما عادت داریم راهحل پیدا کنیم. اگر یک مسیر سخت شود، معمولاً از قبل راه دیگری را میشناسیم. این بخشی از فرهنگ کسبوکار ایرانی است. »
این انعطافپذیری در شرایط کنونی اقتصاد جهانی ارزش بیشتری پیدا کرده است. زنجیرههای تأمین طی ماههای اخیر تحت فشار قرار داشتهاند و اختلالات حملونقل و تنشهای ژئوپولیتیکی بسیاری از شرکتها را مجبور کرده تا شیوه انتقال کالا و مدیریت عملیات خود را بازنگری کنند.
برای بسیاری از کسبوکارهای ایرانی، سازگاری با عدم قطعیت موضوع تازهای نیست؛ بلکه از ابتدا در ساختار فعالیت آنها وجود داشته است.
دکتر سارا محمدی، اقتصاددان مستقر در لندن که اقتصاد جوامع مهاجر را مطالعه میکند، میگوید: «بسیاری از کارآفرینان ایرانی به فعالیت در چند بازار، چند ارز و با شرکای مختلف عادت دارند. حالا که خود اقتصاد جهانی در حال چندپاره شدن است، این تجربه به یک مزیت رقابتی تبدیل شده است. »
در مرکز لندن، این مزیت به شکلهای مختلفی خود را نشان میدهد.
آرمان دریایی که یک آژانس طراحی در منطقه سوهو اداره میکند، میگوید بخش قابل توجهی از مشتریانش خارج از بریتانیا هستند.
او توضیح میدهد: «ما با مشتریانی در دبی، استانبول و کشورهای مختلف اروپا کار میکنیم. لندن پایگاه ماست، اما کسبوکارمان خیلی فراتر از یک شهر یا حتی یک کشور است. »
این ترکیب از حضور محلی و دسترسی جهانی، یکی از ویژگیهای مشترک بسیاری از کسبوکارهای ایرانی است. آنها صرفاً به جامعه ایرانی خدمات ارائه نمیکنند، بلکه به حلقه اتصال میان بازارهای مختلف تبدیل شدهاند.
در کنار جنبه اقتصادی، بُعد فرهنگی نیز اهمیت زیادی دارد. رسانههای فارسیزبان مستقر در لندن همچنان میلیونها مخاطب در سراسر جهان دارند و نقش این شهر را بهعنوان یکی از مراکز اصلی فعالیتهای ایرانیان خارج از کشور تقویت میکنند.
با این حال، برای بسیاری از صاحبان کسبوکار، انگیزه اصلی بسیار سادهتر است.
لیلا حدادی، صاحب یک نانوایی ایرانی در غرب لندن، میگوید: «موضوع این است که چیزی پایدار بسازی. فرهنگت را با خودت میآوری، اما همزمان با محیط جدید هم سازگار میشوی. همین باعث میشود دوام بیاوری و رشد کنی. »
البته چالشها همچنان وجود دارند. دسترسی به برخی خدمات بانکی برای فعالیتهای مرتبط با ایران میتواند پیچیده باشد و مقررات مختلف، فعالیتهای فرامرزی را دشوارتر میکند. اما بسیاری از کارآفرینان معتقدند این مسائل بخشی از واقعیتی است که سالهاست با آن زندگی کردهاند. »
فرهادی در حالی که مشتریان در صف منتظر سفارش هستند، میگوید: «منتظر نمیمانی تا همهچیز آسان شود. فقط به مسیرت ادامه میدهی. »
از بیرون، شاید بسیاری از این کسبوکارها کوچک و محلی به نظر برسند. اما در کنار یکدیگر، تصویری بزرگتر را شکل میدهند؛ الگویی از تجارت که بر تابآوری، شبکهسازی و توانایی سازگاری سریع با تغییرات بنا شده است.
در اقتصادی جهانی که هر روز غیرقابل پیشبینیتر میشود، این شیوه فعالیت کمتر شبیه یک استثنا و بیشتر شبیه آینده به نظر میرسد.
