هنر و رسانه
وقتی دست برتر با ماست، تن به صلح ذلیلانه ندهید
آیه ۳۵ سوره محمد(ص)، مؤمنان را از هرگونه درخواست صلحی که از سر ضعف، ترس یا خودباختگی باشد، برحذر میدارد و تأکید میکند که تا زمانی که جبهه حق از برتری و پشتیبانی الهی برخوردار است، عقبنشینی و سازش تحقیرآمیز نهتنها ضرورتی ندارد، بلکه با روح عزت و استقامت مؤمنانه ناسازگار است.
گروه قرآن و فعالیتهای دینی خبرگزاری فارس: آیات ۳۰ تا ۳۸ سوره محمد(ص) در صفحه ۵۱۰ قرآن، یکی از صریحترین فرازهای این سوره درباره شناخت منافقان، معیارهای استقامت جبهه حق و نسبت مؤمنان با دشمن را بیان میکند.در این میان، آیه ۳۵ جایگاهی ویژه دارد، آیهای که مؤمنان را از درخواست صلحی که از سر ضعف، ترس یا احساس شکست باشد، برحذر میدارد و وعده میدهد که خداوند همواره پشتیبان جبهه حق است.علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، این آیات را در امتداد مباحث پیشین سوره میداند؛ جایی که قرآن پس از بیان حکم جهاد، اکنون به روحیه رزمندگان، خطر نفوذ منافقان و ضرورت حفظ عزت جامعه اسلامی میپردازد.منافقانی که پشت نقاب ایمان پنهان میشوندآیات با این هشدار آغاز میشود که اگر خدا بخواهد، منافقان را به پیامبر نشان خواهد داد «وَلَوْ نَشَاءُ لَأَرَيْنَاكَهُمْ…» اما حتی اگر چهره ظاهری آنان آشکار نشود، از شیوه سخن گفتن و رفتارشان شناخته میشوند.نفاق، پیش از آنکه در ظاهر آشکار شود، در گفتار، موضعگیریها و تصمیمهای افراد خود را نشان میدهد. انسان نمیتواند برای همیشه حقیقت درونی خود را پنهان کند و سرانجام زبان و عملکرد او، باطنش را آشکار میسازد.قرآن سپس تأکید میکند که همه انسانها در معرض آزمون الهی قرار دارند «وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ…». این آزمایش برای آن نیست که خدا از حقیقت بیخبر باشد، بلکه برای آن است که حقیقت ایمان و صبر انسانها در میدان عمل آشکار شود. ایمان بدون امتحان، ادعایی اثباتنشده است و سختیها مرز میان مؤمن واقعی و مدعی ایمان را روشن میکند.
هرگز تسلیم صلح تحقیرآمیز نشویدمحور اصلی این بخش از سوره، آیه ۳۵ است، میفرماید که «فَلَا تَهِنُوا وَتَدْعُوا إِلَى السَّلْمِ وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ وَاللَّهُ مَعَكُمْ وَلَنْ يَتِرَكُمْ أَعْمَالَكُمْ.» سستی نکنید و هنگامی که برترید، دشمن را به صلح فرا نخوانید، زیرا خدا با شماست و هرگز پاداش اعمالتان را تباه نمیکند.این آیه، حکم مطلق درباره هر نوع صلح نیست. قرآن در جای دیگر، اگر دشمن حقیقتاً به صلح عادلانه گرایش پیدا کند، پذیرش آن را مجاز میداند. آنچه در این آیه نکوهش شده، درخواست صلح از موضع ضعف، ترس و از دست دادن روحیه مقاومت است، زمانی که جبهه حق از توان و برتری برخوردار است، اما به دلیل سستی یا دنیاطلبی، میخواهد میدان را واگذار کند.در حقیقت، قرآن میان «صلح عزتمندانه» و «سازش ذلیلانه» تفاوت قائل میشود. اگر صلح به معنای پایان عادلانه جنگ و تأمین حقوق باشد، موضوع دیگری است؛ اما اگر به معنای عقبنشینی از اصول، چشمپوشی از حق و واگذاری میدان به دشمن باشد، قرآن آن را نشانه ضعف ایمان میشمارد.عبارت «وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ» نیز صرفاً به برتری نظامی محدود نیست. برتری واقعی جبهه حق، ریشه در اتصال آن به خدا، حقانیت مسیر و وعده الهی دارد. حتی اگر مؤمنان در مقطعی با دشواری روبهرو شوند، نباید احساس شکست کنند، زیرا معیار نهایی پیروزی، غلبه حق بر باطل است. از سوی دیگر، جمله «وَاللَّهُ مَعَكُمْ» مهمترین پشتوانه این فرمان است.
خداوند همراه مؤمنانی است که در راه او ایستادگی میکنند. این همراهی، صرفاً یک وعده معنوی نیست، بلکه به معنای یاری، هدایت، تقویت روحیه و فراهم شدن اسباب پیروزی است. به همین دلیل، آیه با این اطمینان پایان مییابد که «وَلَنْ يَتِرَكُمْ أَعْمَالَكُمْ» یعنی هیچیک از مجاهدتها و فداکاریهای شما بیثمر نخواهد ماند.دنیا گذراست عقبنشینی برای حفظ دنیا، زیان واقعی استپس از این فرمان، قرآن نگاه انسان را به حقیقت دنیا معطوف میکند «إِنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ…». بسیاری از عقبنشینیها در برابر دشمن، ریشه در دلبستگی افراطی به دنیا دارد. هنگامی که آسایش، مال یا رفاه، از آرمان و حقیقت مهمتر شود، زمینه سازش ذلیلانه نیز فراهم میشود.اما قرآن وعده میدهد که اگر ایمان و تقوا حفظ شود، خداوند هم پاداش کامل خواهد داد و هم چیزی فراتر از توان انسان عطا خواهد کرد. بنابراین، مؤمن نباید برای حفظ منافع زودگذر، ارزشهای ماندگار را قربانی کند.انفاق، آزمون دیگری برای صداقت ایمانآیات پایانی این صفحه، موضوع انفاق را مطرح میکند. خداوند همه دارایی انسان را مطالبه نکرده، بلکه تنها بخشی از آن را در راه حق خواسته است. اگر این مطالبه نیز با سختگیری همراه باشد، بسیاری دچار بخل میشوند و همین بخل، کینههای پنهان را آشکار میکند.
آیه پایانی با تعبیری هشداردهنده میفرماید که «هَا أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ…». خداوند نیازی به انفاق انسان ندارد این انسان است که به این فرصت نیازمند است. هر کس بخل بورزد، در حقیقت به خودش زیان زده است، زیرا خدا بینیاز مطلق است و اگر گروهی از انجام مسئولیت خود سرباز زنند، خداوند قومی دیگر را جایگزین آنان خواهد کرد، مردمی که برخلاف آنان، در انجام رسالت الهی کوتاهی نمیکنند.در مجموع، آیات ۳۰ تا ۳۸ سوره محمد تصویری روشن از جامعه مؤمن ارائه میدهد، جامعهای که منافقان را از روی رفتارشان میشناسد، آزمونهای الهی را با صبر پشت سر میگذارد، در برابر دشمن دچار خودباختگی نمیشود و عزت خود را با صلحی برخاسته از ضعف معامله نمیکند.از منظر المیزان، پیام محوری آیه ۳۵ آن است که تا زمانی که جبهه حق بر مسیر الهی استوار است و از پشتوانه الهی برخوردار است، هیچ دلیلی برای تسلیم یا سازش تحقیرآمیز وجود ندارد، زیرا خداوند وعده داده است که همراه مؤمنان باشد و تلاشهای آنان را هرگز بیپاداش نگذارد.تلاوت این آیات را که در صفحه ۵۱۰ قرآن کریم واقع است، ببینید و بشنوید.
